Tarihin Sıfır Noktası: Göbeklitepe’nin Şanlıurfa ve Dünya Turizmindeki Eşsiz Rolü

Değerli Okurlar,

Bugüne kadar bu köşede Şanlıurfa’mızın bereketli topraklarını, GAP ile şahlanan su potansiyelimizi, tarımsal sanayinin önemini ve TEMA Vakfı İl Temsilcisi olarak üzerine titrediğimiz çevre ve toprak sorunlarımızı detaylarıyla ele aldık. Bugün ise yönümüzü, Şanlıurfa’yı sadece bölgenin değil, tüm insanlığın ortak hafıza merkezi haline getiren, dünya tarihini kökünden sarsan o muazzam mirasa çeviriyoruz: Göbeklitepe.

Uzun yıllardır bu coğrafyanın tarımı, kültürü ve sosyo-ekonomik yapısıyla iç içe bir bilim insanı ve sivil toplum gönüllüsü olarak net bir şekilde ifade edebilirim ki; Göbeklitepe sadece Şanlıurfa turizminin lokomotifi değil, dünya uygarlık tarihinin yeniden yazıldığı kalbidir.

Dünya Tarihini Altüst Eden Keşif

Göbeklitepe keşfedilene kadar, insanlık tarihine dair genel kabul görmüş kronolojik bir sıralama vardı: İnsanoğlu önce yerleşik hayata geçmiş, ardından tarımı keşfetmiş, nüfus arttıkça köyler ve kentler kurmuş, en nihayetinde ise organize dinler ve tapınaklar inşa etmişti.

Ancak Göbeklitepe, bu köklü ezberi tamamen tersyüz etti. Bundan tam 12 bin yıl önce, henüz insanoğlu çanak çömlek yapmayı bile bilmezken, avcı-toplayıcı topluluklar bir araya gelerek tonlarca ağırlıktaki devasa T biçimli dikilitaşları (stelleri) diktiler ve insanlığın ilk anıtsal inanç merkezini inşa ettiler. Yani bilim dünyasının artık kabul ettiği üzere: İnsanlık yerleşik hayata geçtiği için tapınak yapmadı; aksine, kutsal bir merkezde sürekli bir araya gelme ve o büyük kitleleri doyurma ihtiyacı insanlığı yerleşik hayata ve tarımsal üretime yöneltti. Göbeklitepe’den bize miras kalan bu tarihi gerçek, Şanlıurfa topraklarını tarım devriminin ve modern medeniyetin de doğduğu yer yapmaktadır.

Dünya Turizmi İçin Göbeklitepe Ne Anlam İfade Ediyor?

Küresel ölçekte turizm sektörü, artık sadece "deniz-kum-güneş" üçgeninden ibaret değildir. Yeni nesil seyahat kültürü; keşfetmeye, köklere dönmeye, kültüre ve deneyime odaklanmaktadır. Göbeklitepe, bu anlamda dünya turizm pazarı için bulunmaz bir nimettir:

· İnsanlığın Ortak İmzası: Mısır Piramitleri’nden 7.500 yıl, İngiltere’deki Stonehenge’den ise 7.000 yıl daha eski olan bu yapı, tüm insanlığın ortak köken hikayesidir. Bu yönüyle UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan merkez, küresel arkeoloji turizminin zirve noktasıdır.

· Dünyanın En Eski Sanat Galerisi: Dikilitaşların üzerinde hayranlık uyandıran aslan, boğa, turna, akrep ve tilki gibi üç boyutlu hayvan kabartmaları, insanoğlunun bilinen en eski plastik sanat eserleridir. Kazılarda bulunan heykeller, buranın dünyanın en eski heykel atölyesi olduğunu kanıtlamaktadır.

· Devasa Bir Gizem Kapısı: Yapılan yeraltı radarı ve jeomanyetik araştırmalar, 90 bin metrekarelik (yaklaşık 20 futbol sahası büyüklüğünde) bu muazzam

alanda en az 20 tapınağın daha yer altında gömülü olduğunu gösteriyor. Keşfedilen kısım henüz devede kulak iken, bu bitmeyen gizem dünyadaki tüm gezginlerin, tarihçilerin ve bilim insanlarının gözünü sürekli Şanlıurfa’da tutmaktadır.

Şanlıurfa İçin Turizmde Sıçrama Tahtası

Göbeklitepe, Şanlıurfa’yı yerel bir inanç turizmi rotası olmaktan çıkarıp, uluslararası bir kültür destinasyonuna dönüştürmüştür. Ancak bu potansiyeli tam anlamıyla ekonomik ve sosyal bir refaha tahvil etmek için çalışmalarımızı derinleştirmeliyiz:

1. "Taş Tepeler" Entegrasyonu: Göbeklitepe tek başına bir mucizedir ancak Karahantepe, Sefertepe ve Sayburç gibi diğer çağdaş alanlarla birleştiğinde Şanlıurfa, dünyanın en büyük açık hava arkeoloji parkı haline gelmektedir. Bu alanları entegre turlar ve dijital rehberlik altyapısıyla birbirine bağlamalıyız.

2. Gastronomi ve Ekolojik Tarım Kültürü: Göbeklitepe'de büyük kitlelerin bir araya gelerek şenlikler düzenlediği, kireçtaşından oyulmuş devasa kaplardaki kalıntılardan anlaşılmaktadır. İnsanlığın ilk buğdayı evselleştirdiği bu topraklarda, kadim mutfak kültürümüzü "Tarihin İlk Sofrası" konseptiyle agro-turizme (tarım turizmine) entegre etmeli ve turistlerin şehirde kalma (geceleme) süresini uzatmalıyız.

3. Sürdürülebilirlik ve Yeşil Koruma: TEMA Vakfı vizyonumuzun da temelini oluşturduğu gibi; tarihi korumak, çevreyi ve doğayı korumaktan bağımsız değildir. Göbeklitepe ve çevresini betonlaşmadan korumalı, temiz, düzenli, yeşil ve hijyen standartları yüksek bir Şanlıurfa ile küresel misafirlerimizi ağırlamalıyız.

Son Söz: Mirasa Layık Bir Vizyon

Değerli hemşehrilerim, insanlık tarihinin sıfır noktasında yaşıyor olmak bizlere hem büyük bir gurur hem de devasa bir sorumluluk yüklemektedir. Göbeklitepe, Şanlıurfa’nın dünyaya açılan en büyük vizyon penceresidir.

Kamu kurumlarımız, yerel yönetimlerimiz, üniversitemiz ve sivil toplum kuruluşlarımızla el ele vererek, bu eşsiz kültür hazinesini gözümüz gibi korumalı ve dünyaya en doğru, en nitelikli hizmet standartlarıyla anlatmalıyız. Toprağın altındaki bu asil tarih, Şanlıurfa’nın geleceğini aydınlatmaya fazlasıyla yetecektir.

Tarihimize, toprağımıza ve geleceğimize sahip çıktığımız yarınlarda buluşmak dileğiyle.

Kalın sağlıcakla.

Prof. Dr. Ali Rıza ÖZTÜRKMEN

TEMA Vakfı Şanlıurfa İl Temsilcisi

Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi

Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Başkanı– Şanlıurfa